Kış Gezisinde Gün Işığı: Şehre Göre Kısa Gün Planı

Bir kış gezisi planlarken en sık atlanan kısıt gün ışığıdır. Aralık sonunda Türkiye’nin büyük şehirlerinde güneş yaklaşık 9 ila 9,5 saat ufkun üzerinde kalır; üstelik ülkenin tamamı tek saat kullandığı için batıda güneş 08.30 civarında doğarken doğuda 17.00’den önce batar. Pratik sonuç şudur: batıda sabahın ilk saatini kapalı mekânlara, doğuda ise açık hava duraklarını öğleden önceye ve öğlen saatlerine yerleştirin.

Neden batıda geç sabah, doğuda erken akşam?

Türkiye 2016’dan beri kış saatine geçmiyor. Resmî Gazete’de yayımlanan 2016/9154 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, gün ışığından daha fazla yararlanmak amacıyla yaz saati uygulamasının her yıl, yıl boyu sürdürülmesini öngörüyor. Ülkenin tamamı aynı saati kullanır, ama güneş doğuda daha erken doğar. Dünya her dört dakikada yaklaşık bir boylam derecesi döner; Edirne ile Kars arasındaki yaklaşık 16,5 derecelik boylam farkı da güneşin bu iki şehirde aşağı yukarı bir saat arayla doğup batması anlamına gelir.

Yazın bu fark pek hissedilmez. Ankara’da 21 Haziran’da güneş 05.20’de doğup 20.21’de batarken 21 Aralık’ta gün ışığı 9 saat 20 dakikaya iner; 21 Kasım’da bile 9 saat 48 dakikadır. Yazın rahatça sığan açık hava durakları, kışın aynı güne çoğu zaman sığmaz.

21 Aralık için şehir şehir gün ışığı tablosu

Aşağıdaki saatler, ABD Deniz Gözlemevi’nin (USNO) gün doğumu ve batımı hesaplama servisi ile şehir merkezi koordinatları için hesaplandı. Değerler düz ufka göredir; dağlarla çevrili vadilerde güneş daha geç görünüp daha erken kaybolabilir. Son sütun, gün batımından sonra yapay ışık olmadan dışarıda kalabileceğiniz sivil alacakaranlığın bitişidir.

Gün ışığının süresi şehirler arasında yarım saatten az değişir; asıl fark, ışığın günün hangi saatlerine düştüğüdür. Kars’ta güneş Edirne’den 69 dakika önce doğar ve 62 dakika önce batar. Batıdan doğuya uzanan bir turda çıkış saatini her şehirde yeniden ayarlamak gerekir.

Gün ışığını rotaya çevirmek: üç bölge, üç mantık

Marmara ve Ege: geç başlayan sabahı kapalı mekâna verin

Edirne, İstanbul ve İzmir’de güneş 08.25 ile 08.37 arasında doğuyor, 17.39 ile 17.54 arasında batıyor. Günün ilk saatini kahvaltıya ya da kapalı bir mekâna ayırıp açık hava yürüyüşlerini öğleden sonraya kaydırmak mantıklıdır. Edirne’yi tek günde gezecekseniz Edirne’de 1 günlük rota yazısındaki durak sırasını bu ışık penceresine göre yeniden düzenleyebilirsiniz.

Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz: açık havayı 15.00 civarında bitirin

Trabzon, Erzurum, Kars ve Van’da güneş 16.44 ile 16.56 arasında batıyor. Kale, göl kıyısı ya da ören yeri gibi açık hava duraklarını sabaha ve öğlene toplamak, akşamı müzeye ve yemeğe bırakmak burada daha uygulanabilir bir düzendir. Son açık hava durağını 15.00 civarında bitirmek, ışık sönmeden bir sonraki noktaya geçmek için pay bırakır; bu bir planlama varsayımıdır. Van gezi rotası yazısındaki durakları da bu mantıkla, açık hava duraklarını öne alarak sıralayabilirsiniz.

İç Anadolu ve Akdeniz: ortadaki pencere

Ankara ve Antalya’da güneş 08.06–08.07 arasında doğuyor; Ankara’da 17.27’de, Antalya’da 17.44’te batıyor. Burada öğleden önce ve sonra birer açık hava bloğu, gün batımından sonra da kapalı mekânlar yeterli bir düzen kurar.

Gişe kapanışını ve sürüşü gün batımına göre hesaplayın

Açık hava ören yerlerinde kritik saat gün batımı değil, gişenin kapandığı saattir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müze sayfalarında, örneğin Efes Ören Yeri sayfasında, açılış, kapanış ve gişe kapanış saati ayrı ayrı gösterilir. Kışın bu saatleri yola çıkmadan kontrol edip gün batımıyla karşılaştırın; hangisi erkense durağın gerçek sınırı odur.

Şehirler arası sürüşte de aynı mantık geçerli. Uzun yolları sabaha ve öğlene koyup varışı gün batımından önceye planlamak, kar ve buzlanma ihtimali olan yollarda karanlıkta kalma riskini azaltır. Kış rotaları için kışın arabayla gidilecek rotalar yazısına, hava bozduğunda devreye girecek alternatifler için hava durumuna göre B planı rehberine bakabilirsiniz. Bağlantının zayıf olabileceği dağ yolları için çevrimdışı harita da işe yarar.

Fotoğraf için alacakaranlık payını kullanın

Tablodaki son sütun, kış gezisinin sık gözden kaçan avantajını gösterir: gün batımından sonraki yaklaşık yarım saat. Bu aralık, açık hava programını bitirdikten sonra kısa bir seyir noktası eklemeye uygundur. Van ve Kars’ta ise güneşin 07.20–07.30 arasında doğduğu sabahlar, güne erken bir fotoğraf molasıyla başlamaya imkân verir.

Her gün için önce gün doğumu ile batımını yazın, açık hava duraklarını bu aralığa yerleştirip gerisini akşama bırakın. Durak sırasını belirleme yöntemiyle birleştirildiğinde bu yaklaşım, kısa günlerde bile dengeli bir program çıkarır. Durakları haritada görüp sırasını değiştirmek isterseniz e-Gezi rotalar sayfasından kendi rotanızı oluşturabilirsiniz.