Hattuşa Gezisi: Yazılıkaya ve Alacahöyük ile Hitit Rotası
Hattuşa gezisi için sıralı plan: Boğazköy Müzesi’ndeki sfenksler, güney surundaki kapılar, Yazılıkaya’nın iki odası ve Alacahöyük’ü ekleme seçenekleri.
Hattuşa gezisi için Çorum’un Boğazkale ilçesinde üç durak yeterli bir çekirdek oluşturur: Boğazköy Müzesi, Hitit başkentinin ören yeri ve hemen kuzeydoğudaki Yazılıkaya kaya tapınağı. Alaca ilçesindeki Alacahöyük ise aynı tarihi millî parkın parçası olsa da ayrı bir yerleşimdir; programa nasıl ekleneceği, nereden gelip nereye döndüğünüze bağlıdır. Bu yazıda dört durağı neden bu sırayla gezmenin mantıklı olduğunu, her birinde neyi kaçırmamanız gerektiğini ve kış aylarında planı nasıl esneteceğinizi resmî kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.
Dört durak, dört farklı katkı
Bu dört yer birbirinin tekrarı değil; her biri Hitit dünyasının başka bir yüzünü gösteriyor. Aşağıdaki tablo, durakları rotadaki görevlerine göre ayırıyor:
| Durak | Size ne kazandırır? | Rotadaki yeri |
|---|---|---|
| Boğazköy Müzesi | Yerkapı’nın özgün sfenksleri, ören yeri ve Büyük Tapınak maketi | Başlangıç: alanı okumayı kolaylaştırır |
| Hattuşa ören yeri | Surlar, anıtsal kapılar, tapınaklar ve kraliyet sarayı alanı | Günün ana bölümü |
| Yazılıkaya | Hitit tanrılarının kayaya işlenmiş kabartmaları | Hattuşa’nın hemen ardından |
| Alacahöyük | Sfenksli Kapı ve Eski Tunç Çağı kral mezarları | Ayrı yarım gün ya da dönüş yönüne göre |
Neden müzeden başlamalı?
Gezmeden önce bilinmesi gereken bir ayrıntı: kentin güney ucundaki Yerkapı’da bulunan Sfenksli Kapı’nın iki sfenksinin özgünlerini ören yerinde değil, müzede görürsünüz. Kültür Portalı’ndaki Boğazköy Müzesi sayfasına göre yangında hasar gören sfenksler 1907’de restorasyon için Berlin’e götürüldü; biri 1924’te İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ne döndü, diğeri 2011’e kadar Berlin’de kaldı. İkisi de 26 Kasım 2011’den beri Boğazkale’deki müzede sergileniyor.
Müzenin üst katında ören yerinin ve Büyük Tapınak’ın maketi de bulunuyor. Önce maketi ve sfenksleri görüp sonra Yerkapı’ya çıktığınızda, kapının özgün hâlini ve kentin bütün düzenini zihninizde canlandırmak çok daha kolay olur. Bu, müzeyi “sonra bakarız” durağı olmaktan çıkarıp gezinin anahtarına dönüştürür.
Hattuşa’da güney surunu batıdan doğuya izleyin
UNESCO’nun Dünya Mirası sayfası, 1986’da listeye giren kenti kuzeydeki Aşağı Şehir ve güneydeki Yukarı Şehir olarak iki bölümde tanımlıyor; alan, ovadan yaklaşık 300 metre yükselen bir yamaca yayılıyor. Bu eğim nedeniyle durakları rastgele değil, bir hat üzerinde sıralamak enerji tasarrufu sağlar:
- Büyük Tapınak: Aşağı Şehir’in ortasında, Fırtına Tanrısı Teşup ile Arinna’nın Güneş Tanrıçası’na adandığı kabul edilen en büyük dinî yapı.
- Aslanlı Kapı: Yukarı Şehir’in güneybatısında, dış yüzündeki aslan yontularıyla tanınan kapı.
- Yerkapı ve potern: Kentin en güney ucundaki yapay sırtın altında, bugün içinden geçilebilen 71 metrelik taş tünel.
- Kral Kapısı: Güneydoğuda, iç yüzünde silahlı bir tanrı figürü bulunan kapı.
- Nişantepe ve Büyükkale: Kısmen silinmiş en uzun Hitit hiyeroglif yazıtı ile kralların yaşadığı saray kompleksi.
Kapıların konumu ve tünelin ölçüleri Kültür Portalı’nın Boğazkale envanter kaydında yer alıyor. Güney surunu batıdan doğuya izlemek, üç kapıyı mantıklı bir sırayla görmenizi sağlar. Alan geniş ve eğimli olduğu için duraklar arasında araçla mı yürüyerek mi ilerleyeceğinize önceden karar verin; kaymayan ayakkabı her mevsimde işe yarar.
Yazılıkaya’da iki odayı birbirinden ayırın
Kültür Portalı’na göre Yazılıkaya, Hattuşa’nın 2 kilometre kuzeydoğusunda doğal kaya üzerine kurulmuş bir açık hava tapınağıdır ve A ile B odaları olmak üzere iki bölümde gezilir. A Odası’nda (Büyük Galeri) batı duvarı tanrılara, doğu duvarı tanrıçalara ayrılmıştır; iki dizi, Fırtına Tanrısı Teşup ile Tanrıça Hepat’ın karşılaştığı ana sahnede birleşir. Ana sahnenin karşısında tapınağın en büyük figürü olan IV. Tuthaliya yer alır.
B Odası daha dar ve ayrı bir geçitle girilir. Girişin iki yanında kanatlı, aslan başlı iki koruyucu figür bulunur. İçeride on iki yeraltı tanrısı, Tanrı Şarruma’nın IV. Tuthaliya’ya sarılarak ona kılavuzluk ettiği sahne ve dik duran kılıç biçimindeki Kılıç Tanrısı kabartması görülür. Pratik bir öneri: on iki tanrı dizisi iki odada da var; ikisini karşılaştırarak bakarsanız iki odadaki anlatımın farkını daha iyi görürsünüz.
Alacahöyük ayrı gün mü, dönüş yolunda mı?
Kültür Portalı’na göre Hattuşa ile Alacahöyük’ü kapsayan alan 1988’de Boğazköy Alacahöyük Tarihi Millî Parkı ilan edildi. Aynı portalın Alacahöyük sayfası ise ören yerinin Çorum–Ankara kara yoluna yalnızca 8 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtiyor. Burada sizi 10 metre genişliğindeki Sfenksli Kapı ve Eski Tunç Çağı’na tarihlenen 13 kral mezarı karşılıyor. 1935’te başlayan kazılar Türkiye’nin ilk ulusal kazılarından biri; alan içindeki müzenin salonları da kazı başkanlarının adlarını taşıyor.
Karar için şu sade mantık yeterli:
- Tek gününüz varsa: Boğazkale’deki üç durakla yetinin; dört durağı aynı güne sıkıştırmak Yazılıkaya’yı aceleye getirebilir.
- Çorum’da konaklıyorsanız: Alacahöyük’ü ertesi sabaha ayırın ve Çorum merkezde günü tamamlayın.
- Ankara’ya dönüyorsanız: Alacahöyük’ü dönüş günü ilk durak yapın; Ankara gezi rotası yazımız devam planı için fikir verebilir.
Kasımda ya da kışın gidecekler için
Ören yeri ve Yazılıkaya tamamen açık havada. Kısa kış günlerinde ışığı açık alanlara ayırmak isterseniz sırayı tersine çevirip müzeyi günün sonuna bırakabilirsiniz; bu durumda sfenksleri Yerkapı’yı gördükten sonra tanırsınız, yine de bağlantıyı kurmak zor değildir. Yağmur ya da kar ihtimaline karşı yedek planı hava durumuna göre B planı rehberimizdeki mantıkla kurabilirsiniz. Müzekart kullanıyorsanız Müzekart rehberimize yola çıkmadan göz atın; güncel ziyaret bilgisi için müzenin resmî sayfasını kontrol etmek de iyi olur.
Kendi güzergâhınızı netleştirmek için e-Gezi rotalar sayfasındaki planlara bakabilir ya da ana sayfadaki yapay zekâ planlayıcısında başlangıç noktanızı ve gün sayınızı girerek bu dört durağı kendi temponuza göre sıralayabilirsiniz.
